Τι είναι λοιπόν κατά βάση η «ψυχή»; Μια πραγματική υλιστική προκατάληψη, ένα καθαρό επιφαινόμενο, ένα δευτερεύον προϊόν των οργανικών λειτουργιών του εγκεφάλου. Κάθε ψυχική διαταραχή θα πρέπει να εξαρτάται από μια οργανική η φυσική αιτιότητα, αναπόδεικτη, γιατί ακριβώς τα σημερινά διαγνωστικά μέσα είναι ατελή. Οι αναντίρρητοι δεσμοί που υπάρχουν ανάμεσα στην ψυχή και στον εγκέφαλο δίνουν σε τούτη την άποψη μια ορισμένη βαρύτητα, αλλά όχι ως το σημείο να την προικίζουν και με την εγκυρότητα της αποκλειστικής αλήθειας. Δεν γνωρίζουμε αν οι νευρώσεις συνοδεύονται ή όχι από πραγματική διαταραχή των οργανικών λειτουργιών του εγκεφάλου. Αν, μάλιστα, έχουμε να κάνουμε με διαταραχές ενδοκρινολογικής φύσης, μας είναι περισσότερο δύσκολο να πούμε αν πρόκειται για αποτελέσματα ή αιτίες.
Εξάλλου, είναι αναμφισβήτητο πως οι νευρώσεις έχουν ψυχικές αιτίες. Πραγματικά, είναι πολύ δύσκολο να παραδεχθούμε πως μια οργανική μεταβολή μπορεί να ιαθεί «εν ριπή οφθαλμού» με μια απλή εξομολόγηση. Ωστόσο, εξέτασα μία περίπτωση υστερικού πυρετού, που έφθασε στους 39 βαθμούς και θεραπεύθηκε σε λίγα λεπτά με την εξομολόγηση της ψυχολογικής του αιτίας. Και πώς να εξηγηθούν οι περιπτώσεις καθαρά φυσικών ασθενειών, που ανακουφίστηκαν και μάλιστα γιατρεύτηκαν με μια απλή συνεδρία, η οποία είχε να κάνει με ορισμένες οδυνηρές ψυχικές συγκρούσεις; Ανέλαβα μια περίπτωση ψωρίασης που είχε απλωθεί σε όλο το σώμα και η οποία ύστερα από μερικές εβδομάδες ψυχολογικής θεραπείας γιατρεύτηκε κατά τα εννέα δέκατα. Σε μια άλλη περίπτωση, ένας ασθενής υπέστη εγχείρηση συνεπεία έντονης διάτασης του παχέος εντέρου. Είχε γίνει αφαίρεση 40 εκατοστών, αλλά μέσα σε λίγο χρονικό διάστημα προκλήθηκε μια σημαντική διάταση του υπόλοιπου σπλάχνου. Ο ασθενής βρισκόταν σε απελπιστική κατάσταση και με κανέναν τρόπο δεν ήθελε να υποβληθεί σε δεύτερη επέμβαση, μολονότι ο χειρουργός τη θεωρούσε απολύτως απαραίτητη. Μόλις, όμως, ανακαλύφθηκαν ορισμένα βαθύτερα ψυχολογικά γεγονότα, το παχύ έντερο άρχισε να λειτουργεί κανονικά.
Παρόμοια πειράματα δεν είναι πλέον καθόλου πρωτότυπα. Και από εδώ και πέρα μας δυσκολεύουν υπερβολικά να πιστέψουμε πως η ψυχή δεν είναι τίποτα, ή είναι ένα φανταστικό, μη πραγματικό γεγονός. Η ψυχή δεν βρίσκεται εκεί που την αναζητά μία μυωπική διάνοια. Υπάρχει, αλλά όχι με φυσική μορφή. Είναι σχεδόν γελοία προκατάληψη να παραδεχόμαστε πως η ύπαρξη μπορεί να είναι μόνο ύλη. Πραγματικά η μόνη μορφή ύπαρξης που γνωρίζουμε άμεσα είναι η φυσική. Αντίθετα, θα μπορούσαμε να πούμε πως η φυσική ύπαρξη είναι ένα απλό αφαιρετικό συμπέρασμα, αφού εκείνο που γνωρίζουμε για την ύλη είναι ανάλογο με την αντίληψή μας για τις ψυχικές εικόνες, οι οποίες μας έρχονται διά μέσου των αισθήσεων.
Ασφαλώς πρόκειται για σοβαρό σφάλμα να λησμονούμε αυτή την απλή αλλά θεμελιώδη αλήθεια. Κι αν, ακόμη, η νεύρωση πηγάζει από τη φαντασία, τούτο δεν σημαίνει πως είναι λιγότερο πραγματική. Αν ένας άνθρωπος φανταστεί πως είμαι ο χειρότερος εχθρός του και με σκοτώσει με αφορμή αυτή και μόνο τη φαντασία του, τούτο δεν σημαίνει πως θα με σκοτώσει λιγότερο. Οι φαντασιώσεις υπάρχουν και μπορεί να είναι εξίσου πραγματικές και το ίδιο βλαβερές και επικίνδυνες όσο και οι ψυχικές μας διαθέσεις. Νομίζω μάλιστα πως οι ψυχικές διαταραχές είναι πιο επικίνδυνες από τις επιδημίες και τους σεισμούς. Ακόμα και οι επιδημίες της πανώλης και της ευλογιάς στο Μεσαίωνα δεν σκότωσαν τόσους ανθρώπους, όσους ορισμένες διχογνωμίες στα 1914 και συγκεκριμένα πολιτικά «ιδεώδη» που παράχθηκαν.
Ψυχολογία και Θρησκεία
Καρλ Γ. Γιουνγκ
Amor Vincit Omnia 