Είναι αδύνατο να υπερεκτιμήσει κανείς τη διαχωριστική δύναμη του μυστηρίου της ατομικότητας. Ούτε δύο άτομα δεν είναι όμοια. Μία άβυσσος μας χωρίζει από τους πιο κοντινούς και πιο αγαπητούς μας. Κάθε ανθρώπινο ον έχει μιαν ιδιαίτερη συγγένεια με κάποιο ιδιαίτερο στάδιο της προαιώνιας εξέλιξης της συνείδησης. Κάθε προσωπική ζωή έχει μέσα στην περιφέρεια του είναι της, τεράστιες ανεξερεύνητες περιοχές υπανθρώπινης ύπαρξης και μέσα σε αυτή την περιφέρεια έχει τη δύναμη να αποσυρθεί κάτω από ορισμένες συνθήκες. Το σύγχρονο, ανθρώπινο, αγελαίο ένστικτο, όπως το ζούμε στις μεγαλουπόλεις είναι κάτι το χυδαίο, το φτηνό, το ρηχό και αξιοκαταφρόνητο. Είναι πολύ πιο ευγενικό και πιο επιθυμητό να νιώθει κανείς σαν λαγός, ή σαν φίδι, ή σαν γεράκι, ή ακόμα και σαν σκουλήκι, παρά να αποτελεί μέρος του ανθρώπινου πλήθους.
Όλοι μας κινδυνεύουμε να υπνωτιστούμε από την ανθρώπινη «αύρα» γύρω μας ώστε να χάσουμε την επαφή μας με εκείνα τα λιγότερο ανθρώπινα στοιχεία μέσα μας που μας συνδέουν με άλλες, αρχικές μορφές πλανητικής ζωής. Ούτε συνδέεται η ψυχή μας μόνο με πιο πρωτόγονες μορφές συνείδησης. Καμιά φορά επίσης αγγίζει –και αυτό είναι το μυστήριο- επίπεδα συνείδησης μέσα μας που ανήκουν στο μέλλον, επίπεδα που προδίδουν ένα ανώτερο ή τουλάχιστον διαφορετικό στάδιο στην εξέλιξη της ζωής, επίπεδα που υπαινίσσονται το ξεπέρασμα του ανθρώπινου ζώου και τη μετατροπή της ανθρωπότητας σε κάτι το διαφορετικό από την ανθρωπότητα. Ναι, μέσα σε κάθε ανθρώπινο ον που τολμά να βυθιστεί στην απύθμενη μοναχικότητα που είναι προνόμιό μας, υπάρχουν και τα δύο αυτά στοιχεία του αισθήματος: τα υπερανθρώπινα και τα υπανθρώπινα.
Ο άνθρωπος είναι ένας κρίκος σε μια μεγάλη ελκοειδή άνοδο, όχι ένα τελικό προϊόν. Και όλοι έχουμε μέσα μας μη ανθρώπινες τάσεις και αισθήματα. Άλλα από αυτά αποδεσμεύουν βαθειά θαμμένους ατοβισμούς από το παρελθόν, ενώ άλλα περιέχουν νύξεις και προμηνύματα από το μέλλον.
Η μαγική δύναμη της ανθρώπινης βούλησης αποκλείει κάθε είδους ντετερμινισμό. Κάθε είδους απίστευτες εμπειρίες, που προοιωνίζουν το μέλλον, είναι δυνατές. Όπως και κάθε είδους απίστευτες επαναστροφές. Δεν έχουμε δικαίωμα να υποθέσουμε ότι στην πορεία της βιολογικής ποικιλίας, η σημερινή κατάσταση της ανθρώπινης ζωής είναι η πιο προνομιούχα. Στη μεγάλη πορεία των κοσμικών αλλαγών πολλές καταστάσεις ύπαρξης περιείχαν στοιχεία συνείδησης ανώτερης μάλλον παρά κατώτερης από αυτή που έχουν οι άνθρωποι σήμερα. Δεν έχουμε δικαίωμα να το θεωρούμε βέβαια ότι πάντα υπήρξε πρόοδος μόνο και μόνο επειδή πάντα υπήρξαν αλλαγές.
Η δύναμη της ανθρώπινης βούλησης σε σχέση με τη βιολογική εξέλιξη έχει πολύ περισσότερη σημασία από ό,τι νομίζουμε γενικά. Ορισμένες διαστροφές της ανθρώπινης «λογικής», ιδιαίτερα της μηχανικής λογικής, που είναι μια παραπλανητική πάροδος της σύγχρονης σκέψης, έχουν κάνει ανείπωτο κακό, γιατί ακυρώνουν τη δύναμη και την αξιοπρέπεια αυτής της δημιουργικής μαγείας μέσα μας. Τη στιγμή που μια ανθρώπινη ψυχή αρχίζει να αποκτά εμπιστοσύνη στον εαυτό της, στις απύθμενες δυνατότητές της, ένα μεγάλο ρεύμα ελευθερίας περνά από μέσα της.
Κάθε ανθρώπινη προσωπικότητα μοιάζει με μια τεράστια σπηλιά με ατέλειωτους δρόμους και σκάλες που οδηγούν επάνω και κάτω, στο βορρά, στο νότο, στην ανατολή και στη δύση. Όλοι έχουμε μέσα μας κάτι που ανήκει στον φυτικό κόσμο. Όλοι έχουμε μέσα μας κάτι που ανήκει σε έναν προγενέστερο κόσμο ανόργανων αστρικών νεφελωμάτων. Και έχουμε επίσης στιγμές παράξενων προφητικών προμηνυμάτων οπότε τα αισθήματά μας ταυτίζονται με τα αισθήματα εκείνων των μυστηριωδών υπερανθρώπινων όντων που, με τον καιρό, θα πάρουν τη θέση της ανθρωπότητας.
Η σύγχρονη δημοκρατία και η σύγχρονη μηχανή συνοδεύονται από μιαν αύρα πνευματικού περιορισμού που τυφλώνει και αποστεγνώνει. Ο όχλος μισεί θανάσιμα την ανεξάρτητη ζωή του ατόμου και αυτό το μίσος διαχέεται στον αέρα. Το βλέπετε στη φτηνή, κακεντρεχή, μνησίκακη έκφραση των ανθρώπων που συναντάτε στο δρόμο. Για τους περισσότερους ανθρώπους αυτό θα πει «αίσθηση του χιούμορ».
Σ’ αυτή την κρίσιμη καμπή της ιστορίας του κόσμου, εκείνο που έχει πρωταρχική σημασία είναι η ενθάρρυνση των ατόμων να νιώθουν για την ανθρωπότητα κάτι πολύ διαφορετικό από την τυφλή αγάπη. Αυτή η ηθική ανάγκη να αγαπάει κανείς την ανθρωπότητα, είναι ένα υπνωτικό παιχνίδι που παίζει η αύρα του πλήθους στη φαντασία του ατόμου. Είναι ανάγκη να παλεύουμε για να της αποσπάσουμε εκείνη τη γλυκειά ευτυχία που δικαιούμαστε. Αλλά δεν είναι απαραίτητο να αγαπούμε την ανθρωπότητα. Το περίεργο είναι ότι ανάμεσα σ’ αυτούς που «αγαπούν» την ανθρωπότητα, υπάρχουν πολλοί που διαπράττουν ωμότητες χειρότερες και από των εντόμων. Οι περισσότεροι απ’ αυτούς που αγαπούν την ανθρωπότητα δεν νιώθουν άπειρη τρυφερότητα, συμπόνοια και φροντίδα για κάθε ατομική ψυχή που τυχαίνει να συναντήσουν. Η ιδέα της Κόλασης είναι αληθινή κατά το ότι περιγράφει, με το μόνο τρόπο που είναι δυνατό να περιγραφούν αυτές οι φρικαλεότητες, τις ανείπωτες και ανέκφραστες τύχες που κατατρώνε, σαν καρκίνωμα, την καρδιά εκείνων που επέτρεψαν στον εαυτό τους να διαπράξει σκληρότητες. Η ηθική του πλήθους μας διατάζει να αγαπούμε την ανθρωπότητα, αλλά συγχωρεί τη χειρότερη σκληρότητα. Ενώ, όμως, η μοναχική ατομική ψυχή αποφεύγει, με ρίγος, κάθε σκληρότητα, αρνείται επίσης να παραιτηθεί στο ελάχιστο, από το δικαίωμα που έχει να είναι αποσπασμένη από την ανθρωπότητα και από τις ανθρώπινες παραδόσεις.
Ο μοναχικός άνθρωπος, δεν θα βρει τρόπους για να δικαιολογήσει την σκληρότητα. Μέσα στη μοναχικότητά του, η κόλαση της μεταμέλειας που ακολουθεί κάθε πράξη σκληρότητας, το τρομερό μαρτύριο της φρίκης που οδηγεί στην τρέλα, δεν θα μεταβληθεί σε ορθολογιστικές σκέψεις. Ο μοναχικός άνθρωπος γνωρίζει πολύ καλύτερα από τον αγελαίο άνθρωπο τι κάνει όταν, με λόγια ή με έργα, γίνεται μέρος της κοσμικής μηχανής του πόνου που βασανίζει τους αδύναμους. Στοχάζεται βαθειά κάτι τέτοια αμαρτήματα παράλειψης ή διάπραξης. Ο τρόπος που βλέπει τη ζωή είναι πολύ πιο σοβαρός, πιο έντονος πιο δραματικός. Και χάρη στη σιωπή που κυριαρχεί στη ζωή του, εισέρχεται πολύ πιο ερευνητικά μέσα στην «επικίνδυνη ουσία» που δηλητηριάζει τη ζωή ενός άλλου. Για αυτόν, αν υπήρξε σκληρός, η «Κόλαση είναι μαύρη», με μια μαυρίλα πολύ πιο τρομερή από αυτήν που μπορεί να προκαλέσει το αγελαίο ένστικτο. Μέσα στη μοναχικότητά του, γλυτώνει από εκείνο το χιούμορ, από εκείνη την κοινωνική αίσθηση του μέτρου που, με μια διάχυτη ευχαρίστηση, κατευνάζει τόσο γρήγορα τις τύχες που μας στέλνουν οι σκοτεινοί άγγελοι. Αντί να αγαπά την ανθρωπότητα, προσεγγίζει κάθε ατομική, τραγική μορφή με μια διορατική κατανόηση που είναι καθαυτή το πιο πολύτιμο βάλσαμο για ένα βασανισμένο πνεύμα.
Ένα πραγματικό μοναχικό πνεύμα μπορεί να φτάσει σιγά-σιγά στο σημείο να νιώθει σαν φυτό, σαν δέντρο, σαν γλάρος, σαν φάλαινα, σαν κουνάβι, σαν τρωκτικό, σαν ημίθεος, σαν χορταριασμένος βράχος, σαν πλανητικός δημιουργός, σαν άνδρας ή σαν γυναίκα. Ένα τέτοιο πνεύμα μπορεί να ατενίζει τον μεγάλο ήλιο καθώς λάμπει μέσα από την πρωινή ομίχλη και να νιώθει πως είναι μια μαγνητική δύναμη που ατενίζει μιαν άλλη μαγνητική Δύναμη. Ένα τέτοιο πνεύμα μπορεί να σταθεί στην άκρη του τεράστιου ωκεανού και να νιώθει μέσα του την ταραχή και τη γαλήνη που ανήκουν σε έναν αιώνα πολύ προγενέστερο από την πρώτη-πρώτη εμφάνιση του ανθρώπου επάνω στη γη. Μόνο από τα βάθη μιας απόλυτης μοναχικότητας μπορεί ο άνθρωπος να γυμνωνθεί από όλα τα προβληματικά ιδεώδη της ράτσας του και από όλα τα είδωλα των ανθρώπινων φιλοδοξιών του και να ατενίσει γύρω του χωρίς πάθος, λέγοντας μέσα του: «Αυτός είμαι, ένα ιχθυοσαυρικό Εγώ, με αταβιστικές αναμνήσεις που οι ρίζες τους βυθίζονται στον φυτικό κόσμο και στον κόσμο των βράχων και με προμηνύματα μέσα μου που εκτείνονται στο μέλλον, στους υπερανθρώπους του μέλλοντος!»
Μέσα σ’ αυτή τη μοναχικότητα, ο άνθρωπος μπορεί να αντιμετωπίσει την ιδέα του θανάτου με την πιο άκαμπτη και σοβαρή ηρεμία πνεύματος. Για την ακρίβεια, μια τέτοια συνειδητή μοναχικότητα έχει τόσο διαποτιστεί από τη σκέψη του θανάτου και της ολοκληρωτικής εκμηδένισης, που ολόκληρο το ρεύμα της συνειδητής της ζωής έχει γίνει ένας παλιρροιακός ρυθμός στη θάλασσα της αιώνιας ασυνειδητότητας. Γιατί ο φόβος του θανάτου δεν είναι παρά ένα τέχνασμα του νου. Κάθε μέρα της ζωής μας, τελειώνει στον ύπνο, και ο θάνατος δεν είναι παρά η παράταση αυτού του ύπνου. Ένας ύπνος εφτά ωρών και ένας ύπνος εφτά εκατομμυρίων ετών, είναι ακριβώς το ίδιο την ώρα που ξυπνάμε. Στην περίπτωση του θανάτου, μπορεί κανείς να φανταστεί αυτή τη στιγμή της αφύπνισης, μετά από εφτά εκατομμύρια χρόνια. Θα αρχίσουν σιγά-σιγά να μορφοποιούνται οι αναμνήσεις της ζωής, οι χαρές και οι λύπες της. Αόριστα, θα παλεύει κανείς, όπως πάντα, να τινάξει από πάνω του τη γλύκα του ύπνου, ενός ύπνου, που σε αυτή την περίπτωση, θα έχει βαστήξει εφτά εκατομμύρια χρόνια. Αλλά, νικημένος από την θαυμάσια νύχτα, θα βυθιστεί και πάλι στον ύπνο. Αυτός ο δεύτερος ύπνος θα βαστήξει, άλλα εφτά εκατομμύρια χρόνια, οπότε και πάλι θα τον προσεγγίσει το τραχύ φως και οι ενοχλητικοί θόρυβοι της συνειδητότητας που θα επιστρέψει. Επειδή όμως, τώρα θα έχει γίνει πιο σοφός, και πιο αδύναμος, η προσκόλλησή του σ’ αυτές τις αναμνήσεις, που αυτή τη φορά θα βρίσκονται δεκατέσσερα εκατομμύρια χρόνια μακρυά, ίσως να χαλαρώσει πιο γρήγορα, οπότε θα βυθιστεί ξανά στην ασυνειδητότητα με μιαν αίσθηση ανέκφραστης ευδαιμονίας -μιας ευδαιμονίας πιο ικανοποιητικής από κάθε άλλη που θα έχει γνωρίσει ως τότε- και θα συνεχίσει να κοιμάται για άλλα δεκατέσσερα εκατομμύρια χρόνια.
Χωρίς άλλο, οι στιγμές που γλιστρούμε μέσα στην ασυνειδητότητα του ύπνου είναι οι πιο ευτυχισμένες της ζωής μας. Αυτό μπορεί να το αποδείξει κανείς στον εαυτό του αν αναλογιστεί τη βασανιστική και ενοχλητική αθλιότητα που μας προκαλεί κάθε διακοπή του ύπνου. Αυτή ακριβώς η απομόνωση, προκαλεί έναν παράξενο θυμό σε ορισμένους όταν παρακολουθούν κάποιον που κοιμάται. Ενώ άλλοι νιώθουν συμπάθεια. Όσο για μένα, όποτε βλέπω κάποιον να κοιμάται, νιώθω εκείνη την παράξενη τρυφερότητα και επιείκεια που νιώθει κανείς για τους πεθαμένους. Αλλά η συμπάθειά μου αυτή φαίνεται πως αποτελεί εξαίρεση. Η ενεργητική ηθική της ανθρώπινης ράτσας κατάφερε να ρίξει έναν αέρα ανυποληψίας, ακόμα και αίσχους, σ’ αυτή τη θεία κατάσταση του ύπνου, την τόσο θαυμαστή και τόσο μοναχική. Τα ζώα είναι εντελώς ελεύθερα απ’ αυτή τη νευρική συνείδηση. Τι όμορφα που παραδίδονται στον ύπνο οι γάτες και οι σκύλοι! Τι όμορφα που παραδίδονται στο μάσημα του χορταριού οι αγελάδες και τα βόδια! Δεν ξέρω αν τα ψάρια κοιμούνται κάτω από το νερό, αλλά ο ύπνος των πουλιών, επάνω στα ανεμοδαρμένα κλαδιά των δέντρων, θα πρέπει να αποτελεί μια από τις πιο γλυκές αισθήσεις που έχει γνωρίσει η ζωή των ανθρώπων.
Είναι φανερό ότι μια ψυχή δοσμένη στη μυστική ευτυχία της μοναχικής αίσθησης, έχει πολύ λιγότερους λόγους να φοβάται το θάνατο από μια ψυχή δοσμένη στην κοινωνική δραστηριότητα. Η μοναχικότητα είναι ήδη μια εσωτερική κατάσταση που την αγαπά κανείς περισσότερο από το κάθε τι. Και τι είναι ο θάνατος αν όχι η ολοκλήρωση της μοναχικότητας; Υποπτεύομαι ότι για ορισμένους μοναχικούς ανθρώπους, ακριβώς όπως για τη μεγάλη πλειονότητα των ζώων, των πουλιών και των ψαριών, οι τελευταίες στιγμές της συνειδητής ζωής είναι οι πιο ευτυχισμένες από όλες. Καμμιά προσπάθεια, καμμιά ένταση. Πλήρες δικαίωμα να είναι κανείς τόσο αδύνατος όσο το επιτρέπει η καρδιά. Μια χαλαρωμένη έκσταση νυσταλέας εγκατάλειψης. Τι περισσότερο θα μπορούσε να επιθυμήσει ένα μοναχικό πνεύμα;
Amor Vincit Omnia 