Ο Κινέζος Πρόεδρος Xi Jinping είναι ένας άντρας που βιάζεται να χτίσει μια κληρονομιά. Το 2013, μόλις τέσσερις μήνες μετά την ανάληψη της Προεδρίας του, ο Xi εγκαινίασε την πρωτοβουλία One Belt One Road (OBOR), η οποία θεωρείται το μεγαλύτερο διεθνές αναπτυξιακό πρόγραμμα στην ιστορία. Ο νέος «Δρόμος του Μεταξιού» υπόσχεται να συνδέσει την Ευρώπη με την Ασία μέσω ενός μεγάλου δικτύου αυτοκινητοδρόμων, σιδηροδρόμων, αγωγών, εμπορικών διαδρόμων και ψηφιακών υποδομών. Ο «θαλάσσιος δρόμος του μεταξιού του 21ου αιώνα» θα δημιουργήσει μια σειρά από βιομηχανικές πόλεις με λιμάνια κατά μήκος της ακτογραμμής της Νότιας Κίνας, τον Ινδικό Ωκεανό και τη διώρυγα του Σουέζ σε όλη τη διαδρομή προς τη Μεσόγειο.
Το πεδίο του σχεδίου είναι εντυπωσιακό, αλλά οι λεπτομέρειες είναι ασαφείς. Ούτε η ζώνη, ούτε ο δρόμος είναι πραγματικές διαδρομές που συνδέουν τις πόλεις-κόμβους, όπως οι επίσημοι χάρτες της κινεζικής κυβέρνησης τις απεικονίζουν. Οποιαδήποτε χώρα μπορεί να ενταχθεί στην πρωτοβουλία, αλλά η ένταξη δεν έχει συγκεκριμένες δεσμεύσεις. Μερικοί παρατηρητές αποκαλούν το OBOR, ως το «κινέζικο σχέδιο Μάρσαλ». Άλλοι υποστήριξαν ότι θα σηματοδοτήσει την «αυγή της Ευρασίας» και θα αναμορφώσει ριζικά την παγκόσμια πολιτική. Η κυβέρνηση Trump, αποκαλεί το OBOR «διπλωματία παγίδευσης χρεών» – ένα σχέδιο αρπακτικού που θα αγκιστρώσει φτωχές χώρες σε κινέζικα δάνεια.
Η έρευνά μου, βασισμένη σε εκατοντάδες συνεντεύξεις σε τέσσερις ηπείρους και πρωτογενή έγγραφα σε πέντε γλώσσες, έχει διαπιστώσει ότι η κοινή αντίληψη για το OBOR είναι σε μεγάλο βαθμό λανθασμένη. Διακεκριμένα ΜΜΕ έχουν περιγράψει το OBOR ως ένα σχέδιο του 1 τρις δολ. ή των 5 τρις, ή των 8 τρις, παρόλο που κανένα επίσημο κινεζικό έγγραφο δεν υποστηρίζει κανένα από αυτά τα αριθμητικά στοιχεία. Σε αντίθεση με τα όσα ευρέως μεταδίδονται, η κινεζική κυβέρνηση δεν αντιμετωπίζει το OBOR ως οικονομική ή επενδυτική πολιτική. Ούτε αντιμετωπίζει το OBOR ως μια προσεκτικά υπολογισμένη ή συστηματική «μεγάλη στρατηγική». Πολλά έργα του OBOR είναι σπατάλη και τα περισσότερα εκτελούνται με ελάχιστη επίβλεψη από το Πεκίνο.
Στην πραγματικότητα, το OBOR είναι κάτι το εντελώς διαφορετικό: μια μεγάλη και ανεπαρκώς συντονισμένη εκστρατεία μάρκετινγκ που προβάλλεται ως πρωτοβουλία υποδομών. Η εκστρατεία είναι συνυφασμένη με την «αίρεση» του Χi και την επέκταση της πολιτικής εξουσίας μέσα στην Κίνα. Δεδομένου ότι το μεγάλο μέρος της οικονομικής και πολιτικής αλληλεπίδρασης της Κίνας με τον έξω κόσμο βρίσκεται τώρα κάτω από το λάβαρο του OBOR, οι χώρες, οι επιχειρήσεις, οι οργανισμοί και τα άτομα που ενστερνίζονται την αγαπημένη φίρμα του Xi μπορούν να αναμένουν ότι θα ανταμειφθούν δεόντως με επενδύσεις, δάνεια, προωθητικές ενέργειες, ή προσεγμένες μορφές πολιτικής εύνοιας. Ομοίως, εκείνοι που δείχνουν ανεπαρκή ενθουσιασμό μπορούν εύκολα να τιμωρηθούν.
Η κατανόηση του OBOR ως εκστρατεία επωνυμίας συμβάλλει στην επεξήγηση των παράξενων υπερβολών του. Οι πιο κολακευμένοι οπαδοί του OBOR δεν είναι οι αναπτυσσόμενες χώρες που υποτίθεται ότι επωφελούνται από τη γενναιοδωρία της Κίνας, αλλά οι μικρότεροι και μη κρατικοί παράγοντες που εξαρτώνται από την καλή εύνοια του Κομμουνιστικού Κόμματος: τοπικοί αξιωματούχοι και γραφειοκράτες, πανεπιστήμια, πόλεις κατώτερης βαθμίδας, ιδιωτικές επιχειρήσεις — συμπεριλαμβανομένων των δυτικών εταιρειών από την Boeing μέχρι τη Walmart, και από τη Samsung μέχρι την Allianz – και σχεδόν κάθε μεγάλη εταιρεία και δημόσιο ίδρυμα στο Χονγκ Κονγκ.
Οι κινεζικές εταιρείες και οι τοπικές κυβερνήσεις έχουν χρησιμοποιήσει το OBOR για να διαφημίσουν τα πάντα από μαγειρικά σκεύη και καλλυντικά, από την όπερα μέχρι δωρεές αίματος, από το ποδόσφαιρο μέχρι το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, από επιδείξεις τέχνης μέχρι στρατιωτικό υλικό, και από την μπύρα μέχρι το blockchain. Στις μεγάλες διεθνείς συμβάσεις, οι πολιτικά ευνοημένες επιχειρήσεις κρατικής ιδιοκτησίας, όπως η γιγαντοναυτιλιακή COSCO, συχνά έχουν τις πιο εκλεκτές και πολλά υποσχόμενες συμφωνίες. Οι ιδιωτικές επιχειρήσεις και οι λιγότερο ευνοημένες κρατικές εταιρείες μένουν να επιδείξουν την αφοσίωσή τους ανταγωνιζόμενες για αποφάγια. Αυτά περιλαμβάνουν τα περισσότερα από τα καλά δημοσιευμένα επικίνδυνα εγχειρήματα του OBOR καθώς και ασύμφορα μεγαλεπήβολα σχέδια, όπως το ματαιωμένο σχέδιο για την κατασκευή ενός διαωκεανικού καναλιού σε όλη τη Νικαράγουα.
Σε όσους γνωρίζουν τα τελετουργικά της ιδεολογικής απόδοσης στην οποία χτίστηκε το κινεζικό κόμμα-κράτος, ο ισχυρισμός του Xi ότι η κυριότητα της μάρκας του OBOR είναι δική του, αφορά ένα καθαρό παιχνίδι εξουσίας. Κάθε προσεκτικός Κινέζος αξιωματούχος γνωρίζει ότι ο «νέος Δρόμος του Μεταξιού» ήταν μια συνηθισμένη φράση στους κύκλους της πολιτικής, χρόνια πριν ο Χi πάρει την εξουσία. Δημοσίως, ωστόσο, οι ίδιοι άνθρωποι πιστώνουν στον Xi την πρόταση δημιουργίας του. Αντί να τιμωρούν καιροσκόπους οι οποίοι με τη σειρά τους αξιοποιούν την εθνική φίρμα του Xi για τις δικές τους επιχειρήσεις, υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι του Κομμουνιστικού Κόμματος τους απονέμουν χρυσά τρόπαια για «εξαιρετικές συνεισφορές στο OBOR». Όπως και οι υπουργοί στον κλασικό μύθο του Hans Christian Andersen «Τα Καινούρια Ρούχα του Αυτοκράτορα», εκείνοι που επαινούν το OBOR ως μια νέα στρατηγική, πραγματικά απλά δείχνουν την αφοσίωσή τους στον Χi και το μονοπώλιο του Κομμουνιστικού Κόμματος σε βάρος της αλήθειας.
Η απάντηση της Ουάσιγκτον στο OBOR είναι να την αντιμετωπίσει ως μια επικίνδυνη γεωπολιτική ανάπτυξη — μια επενδυτική πρωτοβουλία που πήγε στραβά. Η Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας το 2018, κατηγόρησε την Κίνα ότι εξασκείται στα «οικονομικά αρπακτικού». Το Πεκίνο προσπαθεί να οικοδομήσει μια «αυτοκρατορία από χρέη άλλων», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών Mike Pompeo τον περασμένο Οκτώβριο, και «σκοπεύουμε να τους αντιταχθούμε σε κάθε στροφή»
Αυτή είναι μια λανθασμένη διάγνωση. Το παγκόσμιο απόθεμα ξένων επενδύσεων της Κίνας παραμένει αρκετά μικρό για μια οικονομία του μεγέθους της. Ακόμη και τα δεδομένα στον επίσημο δικτυακό τόπο του OBOR δείχνουν ότι οι ροές κεφαλαίων σε χώρες OBOR δεν επιταχύνονται μετά την ανακοίνωση του προγράμματος το 2013. Και η Κίνα συχνά χρησιμοποιεί τελετές υπογραφής και δημιουργική αριθμητική για να διογκώσει το αντιληπτό μέγεθος των επενδύσεών της. Το OBOR δεν είναι κινέζικο σχέδιο Μάρσαλ. Είναι περισσότερο σαν μια κινεζική εκδοχή του «κάντε την Αμερική μεγάλη και πάλι» (MAGA).
Ωστόσο, η αμείλικτη παγκόσμια επέκταση της μάρκας OBOR αποδεικνύει επίσης ότι αυτό το δήθεν «επιθετικό» σύστημα είναι πραγματικά ιδιαίτερα ελκυστικό για τις αποδέκτριες χώρες. Το προηγούμενο έτος, η εκστρατεία OBOR είχε γίνει παγκόσμια. Η Ιταλία, η Πορτογαλία και περισσότερες από δώδεκα χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής έχουν προσχωρήσει. Ο νέος πρωθυπουργός της Βρετανίας, Boris Johnson, δήλωσε «ενθουσιώδης» υποστηρικτής. Ορισμένες από αυτές τις χώρες αγοράζουν την διαφημιστική εκστρατεία OBOR. Άλλοι αναγνωρίζουν ότι είναι κυρίως η επωνυμία. Αλλά όλοι έχουν λόγους να καθησυχάσουν τον αυτοκράτορα Χi — θέλουν επενδύσεις, δικαιώματα διαπραγμάτευσης ή πολιτική μόχλευση εναντίον της Ουάσιγκτον ή των Βρυξελλών.
Η επιτυχία της νέας μάρκας του αυτοκράτορα δεν είναι απλά μια ιστορία για μια επιχειρηματική Κίνα. Είναι μια ιστορία για μια εφησυχασμένη Αμερική. Από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι, σύμφωνα με τη φράση της Victoria de Grazia, η μοναδική «ακαταμάχητη αυτοκρατορία του κόσμου». Η αμερικανική δύναμη πάντα υποστηριζόταν από στρατιωτικές δυνάμεις, αλλά έχει ριζώσει σε όλες τις περιοχές του πλανήτη, επειδή οι ντόπιοι ηγέτες έβλεπαν ότι το να παίζεις με τους αμερικανικούς κανόνες, απέδιδε. Σήμερα η αμερικανική μάρκα έχει αμαυρωθεί. Ο μόνος τρόπος για να γίνει διαχειρίσιμη η επέκταση του OBOR στον κόσμο, είναι να κάνει η Αμερική μια καλύτερη και πιο ανταγωνιστική προσφορά ως προς το τι έχει να προσφέρει. Κάτι που εν τω μεταξύ, το απορρίπτουμε με δική μας ευθύνη.
Amor Vincit Omnia 