Κάτι ανησυχητικό συμβαίνει στο Ηνωμένο Βασίλειο. Και δεν εννοώ ότι ο Brexit-ικός, Boris Johnson, έγινε πρωθυπουργός. Ή ότι ανακοίνωσε ότι η χώρα θα εγκαταλείψει την ΕΕ σε 10 εβδομάδες, με ή χωρίς συμφωνία. Ή ακόμα και ότι η βρετανική οικονομία έχει αρχίσει να συρρικνώνεται για πρώτη φορά σε σχεδόν επτά χρόνια.
Το βασικό θέμα ανησυχίας είναι ότι η χώρα επιλέχθηκε από την κυβέρνηση των ΗΠΑ ως το τελευταίο πεδίο μάχης στο οποίο θα επιτύχει τους δίδυμους στόχους της υπονόμευσης της ΕΕ, και την πρόκληση της αντίπαλης Κίνας. Υπάρχουν πολλοί Βρετανοί που απορρίπτουν τις πολιτικές του Προέδρου Donald Trump και βλέπουν τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσει την επιρροή της χώρας του κατά της Ευρώπης ως απαράδεκτη παρέμβαση. Αλλά η βρετανική κοινωνία είναι τόσο βαθιά διχασμένη -πολιτικά, κοινωνικά, γεωγραφικά και σε επίπεδο γενεών- που της είναι αδύνατο να αντιδράσει. Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει γίνει μια απλή σκακιέρα, ένα παιχνίδι στα χέρια μιας δύναμης πολύ μεγαλύτερης από εκείνης των κατοίκων της: και αυτή είναι τα γεωπολιτικά συμφέροντα της κυβέρνησης Trump.
Αυτό το μήνα, ο κ. Trump έστειλε τον επικεφαλής σύμβουλο Εθνικής Ασφάλειας, John Bolton, στο Λονδίνο για να καταστήσει σαφές στον Βρετανό πρωθυπουργό τι αναμένεται από εκείνον. Το όνομα του κ. Bolton μπορεί να ακούγεται γνώριμο: επί κυβέρνησης George W Bush, ως υφυπουργός Εξωτερικών για έλεγχο των όπλων και τη διεθνή ασφάλεια, υποστήριξε ότι το Ιράκ είχε όπλα μαζικής καταστροφής και έγινε ένας από τους αρχιτέκτονες του καταστροφικού πολέμου, τις συνέπειες του οποίου εξακολουθούμε να θερίζουμε σήμερα.
Το μήνυμα που παρέδωσε ο κ. Bolton στο Λονδίνο δεν θα μπορούσε να είναι σαφέστερο. Οι ΗΠΑ θα κάνουν μια σειρά εμπορικών συμφωνιών προτεραιότητά τους με το Ηνωμένο Βασίλειο, μόλις γίνει το Brexit, ως βραβείο για την αποχώρηση από την ΕΕ. Ωστόσο, εκτός από τις εμπορικές παραχωρήσεις που θα πρέπει να κάνει η Βρετανία για να συνάψει τις συμφωνίες, η κυβέρνηση θα δεχθεί πιέσεις για να υποστηρίξει την Αμερική στο θέμα των κυρώσεων έναντι του Ιράν, καθώς και να επανεξετάσει την απόφασή της να επιτρέψει στην Huawei να εγκαταστήσει το δίκτυο τηλεπικοινωνιών πέμπτης γενιάς (5G).
Ο κ. Bolton δεν έκανε τον κόπο να περάσει καν τα μηνύματά του ιδιωτικά. Μίλησε ανοικτά στον τύπο, στηλιτεύοντας την ΕΕ για το ότι αντιμετωπίζει τους λαούς της σαν «επαρχιώτες» όταν ψηφίζουν διαφορετικά από τις «ελίτ».
Δεν χρειάστηκε καθόλου χρόνος για να συμμορφωθεί ο κ. Johnson με τα διατάγματα από την Ουάσιγκτον. Αν και έχει γίνει πρωθυπουργός για περισσότερο από ένα μήνα, δεν έχει ενδιαφερθεί να επισκεφθεί τις Βρυξέλλες. Όταν πήγε στη Γαλλία και τη Γερμανία την περασμένη εβδομάδα, σε μια προφανή προσπάθεια να διαρρήξει την ενότητα της ΕΕ, δεν έκανε τίποτα περισσότερο από τα τυπικά.
Δεν έχει χάσει ούτε μία ευκαιρία να βάζει λόγια στη βρετανική κοινή γνώμη κατά της Ευρώπης. Όσοι θέλουν να σταματήσουν την αποχώρηση, ή να την καθυστερήσουν μέχρι να γίνει συμφωνία, ονομάζονται «προδότες» και «συνεργάτες» της ΕΕ, λες και είναι ο εχθρός που πρέπει να νικηθεί – μια αφήγηση που ταιριάζει απόλυτα με τους στόχους του κ.Trump.
Οι δυνατότητες μιας ομαλής εξόδου είναι πλέον σχεδόν ανύπαρκτες. Το πιθανότερο σενάριο είναι αυτό ενός ανοικτά εχθρικού Ηνωμένου Βασιλείου που θα μπορούσε κάλλιστα να οδηγήσει σε μια ανεξάρτητη Σκωτία που επιδιώκει να επανενταχθεί στην ΕΕ. Αλλά, πάνω απ’ όλα, είναι πιθανό να είναι μια αποχώρηση με απειλές και εμπορικά αντίποινα. Το Ηνωμένο Βασίλειο του κ. Johnson θα χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα που έχει στη διάθεσή του, συμπεριλαμβανομένης μιας κούρσας προς τα κάτω στη φορολογία και τις ρυθμίσεις, για να προσελκύσει το εμπόριο και τις επενδύσεις μακριά από την Ευρώπη. Σε αυτό το σενάριο, η ΕΕ δεν θα έχει άλλη επιλογή από το να αντιδράσει.
Η ΕΕ θεωρείται εμπόδιο από τον κ. Trump ο οποίος, στην αντιπαλότητά του με την Κίνα, δεν επιθυμεί ενδιάμεσες εξουσίες που να του υπενθυμίζουν ότι οι διεθνείς κανόνες δεν ισχύουν μόνο για τους Κινέζους, αλλά και για τις ΗΠΑ. Οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να καταβάλουν τεράστιες προσπάθειες για να αντισταθούν σε αυτή την επιθετικότητα, αν δεν θέλουν να δουν το ευρωπαϊκό εγχείρημα να καταρρέει. Η αποφυγή μιας σχεδόν πλήρους μετωπικής επίθεσης από την κυβέρνηση της μεγαλύτερης δύναμης του κόσμου είναι ένα σοβαρά δύσκολο έργο. Ακόμη περισσότερο, όταν η ΕΕ φαίνεται ήδη πιθανό να χάσει τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της.
Η ΕΕ αντιμετωπίζει σοβαρούς κινδύνους. Η επιβίωσή της εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αν το μπλοκ μπορεί να βγει από τον μακρύ και απογοητευτικό πολιτικό λήθαργο στον οποίο έχει βυθιστεί τα τελευταία 10 χρόνια. Πρέπει να αρχίσει να λαμβάνει ευέλικτες, ρεαλιστικές και έξυπνες πολιτικές και οικονομικές αποφάσεις. Πάνω απ’ όλα, το μέλλον του εξαρτάται από το ποιος θα είναι ο νικητής των εκλογών των ΗΠΑ το προσεχές έτος. Η σημαντικότερη προϋπόθεση για την επιβίωση της ΕΕ μπορεί να μην είναι η έκβαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, αλλά αν ο κ. Trump αποχωρήσει από τον Λευκό Οίκο το επόμενο έτος.
Amor Vincit Omnia 